علیخان ریاضی کیست؟
نمی دانم؟ می نویسم که آنچه را تاکنون یافته ام به اشتراک بگذارم شاید خواننده ای یافت شود که بیتشر بداند چرا مهم است؟ چون مهندس علی ریاضی معلم ریاضی تقی فاطمی بوده است در مدرسه صارمیه اصفهان مدرسه ای که در ۱۳۰۰ ه.ش تاسیس شد و اولین مدرسه اصفهان بود که همه شش کلاس…
مهپاره ممقانی کیست؟
وقتی روی داستان بتول همایون احتشامی (بتول علامیر) کار میکردم و هی مجبور می شدم هرازگاهی به تاریخ دانشسرای عالی سر بزنم، هر اسم دیگری که کنجکاوی ام را بر می انگیخت یادداشت می کردم تا به آن برگردم. یکی از این اسم ها «مهپاره ممقانی» بود که یکسال بعد از بتول از دانشسرای عالی…
مریم اردلان کیست؟
مریم اردلان اولین معلم ریاضی زن در ایران است. راستش فکر نمی کنم در هیچ کجای دنیا بشود با این قطعیت گفت اولین معلم رسمی در فلان موضوع که بوده. ولی خب، از اینجا که یکی از افتخارات ما این است که هیچ چی مون به هیچ جا شبیه نیست این هم یکی از موارد…
نسرین اقلیدس کیست؟
طبق معمول شناختن نسرین اقلیدس با اسناد گردی های تاریخ ام و دنبال چیز میز گشتن های ریاضی شروع شد. در مورد نسرین خیلی سخت نبود که کنجکاو شوم که او کیست، یک نگاه به صفحه زیر از سالنامه دانشگاه تهران در سال ۱۳۴۵-۱۳۴۶ و دیدن نام تنها یک زن در میان نام آن همه…
فاطمه هانی کیست؟
این اولین او کیستی است که در مورد آدمی می نویسم که او را دیده ام. بنابراین به جای تاریخ نگاری و جستجو در اینترنت و دنبال این منبع گشتن و آن منبع، می توانم خیلی راحت و مستقیم از تجربه زیسته ام بنویسم در مورد خانم هانی اولین ملاقات با وجود اینکه خانم هانی…
میرزا جعفرخان مشیرالدوله کیست؟
اشخاصی که شما را شناخته اند تاسف دارند که شما پیر شده اید، ولی تاسف من در آنست که شما چرا خسته شده اید. قلوبی که بغیرت و تعصب سرشته باشند پیری ندارند. پیری این نوع قلوب در خستگی و مایوسی است. دولت ایران بلاشک ناخوش خطرناک است و خستگی مثل شما طبیب، دلیل برنهایت…
محمد وحید کیست؟
تا اسم دبیرستان البرز می آید، اولین اسمی که با آن می آید، محمد علی مجتهدی است. ولی خب، قبل از مجتهدی هم البرز، رئیسان بزرگ و باسواد و عاشق ایران کم نداشته است. اولین آنها، محمد وحید تنکابنی بود، که اتفاقا اولین رئیس ایرانی البرز بعد از خریداری مدرسه از آمریکایی ها بود محمد…
تقی فاطمی کیست؟
تقریبا همه او کیست های قبلی در مورد آدم های کمتر شناخته شده یا اصلا شناخته شده بودند و این اولین او کیستی است که در مورد آدمی نوشته می شود که تا اسم او را می زنی اینها می آید پروفسور تقی فاطمی، پدر علوم ریاضی نوین ایران، و کلی از متن های دیگر…
خداحافظی با بتول
راستش همین هفته پیش بود که به اسناد دارالمعلمات دست پیدا کردم و کمی زمان برد تا آنرا هضم کنم و بدانم چگونه ممکن است به کارم بیاید. یکی از آن اطلاعات این خبر ساده بود که بتول در بهمن ۱۳۱۲ دو روز برای فوت پدربزرگ مرخصی گرفته. خب، سوال به نظر طبیعی که بعد…
سلطان علی اکبر خان کیست؟
سوم اسفند ۱۲۹۹ کلنل رضاخان میرپنج کودتا کرد و بساط قاجار را برچید. ولی خب، هنوز سال ها تا اینکه مملکت یه کمی شکل مملکت به خودش بگیره فاصله بود و هر روز این گوشه و آن گوشه یه نفر یه حرکتی می زد. یکی از این حرکت ها به کودتای لاهوتی معروف است که…
حبیب الله صحیحی کیست؟
بسیاری از آدم ها مثل حبیب الله صحیحی به یاد می مانند ، مثل یک اسم روی جلد یک کتاب. اما وقتی کتاب به معروفی سفرهای مارکوپولو است و دور دنیا در هشتاد روز، گاهی معروفیت کتاب به اسم نویسنده و در بسیاری از اوقات به اسم مترجم می چربد و آدم ها کتاب را…
غلامحسین رهنما کیست؟
با وجود اینکه غلامحسین رهنما امروز نامی چندان آشنا نیست، در زمان زیست هر آدم فرهنگی و دانشگاهی و سیاسی ای او را می شناخت و بسیاری از او به خوبی یاد کرده اند، هم به عنوان آدم خوب و هم معلم خوب. معرفی کلی او را به این مدخل از دانشنامه جهان اسلام می…
ضیاءالدین جزایری کیست؟
باید اعتراف کنم خیلی از این او کیست ها را فقط به این دلیل می نویسم که دویست سال بعد یک نفر شاید یکی برای خودم نوشت. هر بار که یک اثر بانمکی می بینم و بجز همان اثر چیز دیگری از نویسنده آن نمی یابم غصه ام می شود که یعنی چی؟ یعنی آیا…
جهانگیر شمس آوری کیست؟ (۲)
خب خب، برگشتیم به آقای جهانگیر شمس آوری. اینبار زیاد به خود او کاری نداریم (یعنی می شه؟) و به سه منبع هیجان انگیز کار داریم که نام او را روی خود دارند. یکی از این منابع همان کتاب درسی حساب اول دبستان است که سال ۱۳۴۷ منتشر شد و دو منبع دیگر با شگفتی…
آلکساندر آبیان کیست؟
زندگی عجیب است. نام الکساندر آبیان را در مجله الگوریتم (مجله دانشجویان ریاضی و علوم کامپیوتر دانشگاه صنعتی آریامهر) می بینی و می گذری. بعد با علی عنایت که یکی از بهترین استادهایت بوده است مصاحبه می کنی و می گوید استادی که عشق ریاضی را برای او تعبیر کرد، ریاضیدانی (به قول خود ریاضیدان،…
خسرو روزبه کیست؟
خب خب. خسرو روزبه. از کجا شروع کنم؟ از این عکسِ روز اعدام: یا از «خطابه‌ی تدفین» شاملو که به خاطر او سروده شد: وینان دل به دریا افکنانند به‌پای دارنده‌ی آتش‌ها … در برابر تندر می‌ایستند خانه را روشن می‌کنند و می‌میرند و یا از اینکه شاملو وقتی فهمید خسرو روزبه اعتراف کرده که…
بتول علامیر کیست؟
وقتی داشتم روی تاریخ «هم ارزی» کار می کردم و این سوال که اولین ریاضی دانی که رسما از آن استفاده کرده است کیست، جِرمی گِری برام نوشت که History does not favour the discoverers of modest concepts. این جمله به طور شدیدتر در مورد آدمهایی که بدون هیاهو زندگیشان را کرده اند و ریاضی…
بتول همایون احتشامی کیست؟
فریده فیروزبخت را با این درخواست نوشتم که «آقای دکتر، میشه سراغ خانم ها بروید؟» (عین جمله درخواست) راستش اول جواب دادم اگه برم سراغ خانم ها ممکنه مردم حرف دربیارن. بعد که توضیح داد و فهمیدم منظور چیه و خیالم راحت شد حرکت منشوری ای انجام نمیشه داستان فریده را نوشتم. داستان او بیشتر…
فریده فیروزبخت کیست؟
داستان از اینجا شروع شد که اون اول اول که جز خدا هیچکی نبود و خدا تازه داشت فکر می کرد که آدم ها را خلق کنه یا نکنه، به این نتیجه رسید که اگر آدم را خلق کرد باید یک چیز دیگری هم خلق کنه که آدم ها پُر رو نشوند و هرازگاهی بگن…
عبدالغفار اصفهانی کیست؟
عبدالغفار اصفهانی رنسانس ریاضیات ایران است و هم‌ترازِ خوارزمی. امیدوارم این نوشته شما را با من همراه کند و شاملو را باور کنید که با آفتاب‌گونه‌ای (هر ریاضیدان دیگری از گذشته‌ی دور به‌جز خوارزمی و عبدالغفار اصفهانی) ما را فریفته‌اند. عبدالغفار اصفهانی طبق معمول و مرسوم، عبدالغفار هم فامیل پدرش ملا علی‌محمد اصفهانی بود تا…
جهانگیر شمس آوری کیست؟
داستان از اینجا شروع شد که من تا قلم به دست می گرفتم کتاب اول دبستان سال ۱۳۴۷ را می زدم در سر مولفین کتاب اول دبستان کنونی. خوب چیکار کنم ، آن کتاب یه سر و گردن از کتاب اول دبستان این روزها هیجان انگیز تر و درست است. یه مثال مشخص که من…
وازگن آوانسیان کیست؟
باید اعتراف کنم وقتی مسعود خلخالی گفت اولین کتاب آنالیز ریاضی در ایران به سبک بورباکی توسط وازگن آوانسیان نوشته شده بیشتر از اینکه هیجان زده باشم خجالت زده بودم که چه طور با این همه دانش و کبکبه و دبدبه تا حالا اسم وازگن آوانسیان را نشنیده بودم و کتاب را هم ندیده بودم!…
احمد مهران کیست؟
راستش اگر به خاطر این امید نبود که شاید بتوان محسن هشترودی را از پنجره مسیری که همدوره‌ای‌‌های او رفته‌اند بهتر شناخت، داستان احمد مهران را نمی‌نوشتم؛ نه به خاطر اینکه آدم مهمی نبوده بلکه به خاطر اینکه ریاضیدان نبوده (البته من این را بعد از کلی سر و کله زدن با تاریخ متوجه شدم.)ا…
تقی هورفر کیست؟
در «ناصر هورفر کیست؟» نوشتم که نام مصاحب و مهران و هشترودی و مجتهدی و تقی هورفر در اولین مجله ریاضی ایران به چشم می‌خورد. همچنین نوشتم: « این افراد بعدا آنهایی شدند که می دانیم و می توانیم با کمی جستجو شخصیتی از آنها در ذهن خود بسازیم.» راستش وقتی این را نوشتم نمی‌دانستم…
ناصر هورفر کیست؟
احتمالا شما هم مثل من اولین کاری که می‌کنید و در واقع اولین کاری که می‌توانید بکنید این است که گشتی در اینترنت بزنید. در این صورت اولین و آخرین چیزی که پیدا می‌کنید پاراگراف زیر است بنا به گفته پژوهشگر تاريخ رياضيات، آقاي پرويز شهرياري، مجله اي با نام«حل‌المسائل رياضي» قديمي‌ترين نشريه رياضي ايران است كه…